Ακόμη θυμάμαι την πρώτη μου επίσκεψη στο Φοινικόδασος του Βάϊ το 1985, και το δέος που ένιωσα μπροστά στη μοναδικότητά του και την τροπική ομορφιά εκείνων των τεράστιων φοινικόδεντρων. Και θυμάμαι εκατοντάδες ανθρώπων να περιπλανιώνται θαυμάζοντας το μεγαλείο του και τη θαυμάσια χλωρίδα που αναπτύσσεται σ’εκείνη τη μαγική ατμόσφαιρα.

Στη διάρκεια των χρόνων, δεν υπήρξε τίποτε καλύτερο από το να οδηγείς κατά μήκος των παραλιακών δρόμων απολαμβάνοντας την ακτή με τους φοίνικες να απλώνονται σε όλο το μήκος της...

Ωστόσο, σήμερα στο δήμο μας πολλά από αυτά τα φοινικόδεντρα είτε έχουν χαθεί από καιρό ή τα βλέπεις με γερμένα κουφάρια προσδοκώντας ένα χέρι να τα λυπηθεί και να τα κόψει, βγάζοντάς τα από τη δυστυχία τους.

Τα Χρονικά έχουν γράψει για το πρόβλημα του κόκκινου ρυγχωτού κανθάρου προηγουμένως, αλλά θεωρώ ότι είναι τρομακτικό το ότι η μάστιγα αυτή παρατηρήθηκε για πρώτη φορά στις Κάτω Γούβες το 2006, και τώρα έχει περάσει ενάμιση χρόνος αφήνοντας στο πέρασμά του πολύ περισσότερους νεκρούς φοίνικες ενώ αμέτρητοι άλλοι αργοπεθαίνουν. Πρόσφατα μιλήσαμε με τον κάτοικο των Κάτω Γουβών κ. Γιάννη Λειβαδάρα, έναν εντομολόγο στο τμήμα Φυτικής Παραγωγής στη Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας (ΤΕΙ), ο οποίος είναι πολύ ανήσυχος σχετικά με την πορεία που έχει πάρει η μόλυνση και την έλλειψη ανάσχεσης.

Υγιείς «λεπτοί και στενοί» φοίνικες δίπλα στους προσβεβλημένους

«Το πρόβλημα του κόκκινου ρυγχωτού κανθάρου πρωτοεμφανίστηκε εδώ, στους φοίνικες Washingtonia sp. Palms που ήλθαν εισαγόμενοι στο Ηράκλειο το Μάιο του 2005 από την Αίγυπτο, και στους Phoenix canariensis στη Χερσόνησο το Νοέμβριο του 2006,» είπε ο κ. Λειβαδάρας. «Αμέσως μετά, άρχισε η πρώτη εισβολή στις Κάτω Γούβες, ξεκινώντας με την ανατολική πλευρά του δήμου, και τώρα ο κάνθαρος μπορεί να απαντηθεί σε όλο το δήμο Γουβών- από του Κοκκίνη Χάνι, και στο Δήμο Μαλίων.»

Τα αυγά του έχουν κρεμώδες χρώμα και όλα τα στάδια του βιολογικού κύκλου του ξεδιπλώνονται μέσα στα σπλάχνα του φοινικόδεντρου καθώς δεν μπορούν να εξελιχθούν κάπου αλλού. Τα θηλυκά γεννούν μέχρι και 300 αυγά σε διάφορα ανοίγματα του κορμού των φοινικοειδών, αλλά κυρίως σε κοψίματα που υπέφερε το δέντρο κατά τη διάρκεια κλαδέματος των φύλλων στη βάση τους. Ο βιολογικός κύκλος διαρκεί 4 μήνες, και το ενήλικο μπορεί να πετάξει για ένα χιλιόμετρο χωρίς να σταματήσει. Σύμφωνα με την έρευνα του κ. Λειβαδάρα, οι φοίνικες που είναι περισσότερο ανθεκτικοί στα Rhynchophorus ferrungineus είναι οι Chamaerops humilis και Washingtonia robusta-ή οι φοίνικες με τους λεπτούς και στενούς κορμούς- οι οποίοι έχουν ανακαλυφθεί να επιζούν δίπλα στους μολυσμένους με χοντρό κορμό φοίνικες όπως Areca catechu, Arenga pinnata, Washingtonia filifera κλπ.

Ο κ.Λειβαδάρας (στο κέντρο) σε συνάντηση με την κ.Κλειδή και τον αρθρογράφο της στήλης της κηπουρικής Bob Bayes στα γραφεία των Χρονικών

Οι προνύμφες κατά την διάρκεια της ανάπτυξής τους φτιάχνουν ανοίγματα καθώς κινούνται προς τα σπλάχνα του φοίνικα  μέχρι και ένα μέτρο, τρεφόμενες από μαλακές ίνες, και τελικά καταστρέφουν την καρδιά του φοίνικα, ενώ τα γηραιότερα φύλλα αρχίζουν να γέρνουν σα μία ανοιχτή ομπρέλα.

Γενικά, ο κάνθαρος θα μείνει σε μία περιοχή με φοίνικες όσο βρίσκει αρκετή τροφή και θα πετάξει σε μία άλλη περιοχή μόνο όταν όλοι οι φοίνικες στην πρώτη περιοχή έχουν καταστραφεί.

«Δεν υπάρχει αποτελεσματική μέθοδος για να αντιμετωπίσουμε το έντομο» εξήγησε ο κ. Λειβαδάρας. «Το πρωταρχικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι περισσότερες χώρες είναι η έγκαιρη ανίχνευση του εντόμου και ο εντοπισμός των προσβεβλημένων φοινικόδεντρων.»

«Και φυσικά,» επισημαίνει, «η χρήση τοξικών εντομοκτόνων σε δημόσιες περιοχές και πάρκα πόλεων απαιτούν συγκεκριμένη προσοχή.»

Προτείνει διάφορα προληπτικά και κατασταλτικά μέτρα, όπως: Καλύτερος έλεγχος της εισαγωγής των φοινικόδεντρων και έγκαιρος εντοπισμός των προσβεβλημένων δέντρων, καθώς ένας συστηματικός  και λεπτομερής έλεγχος των φοινικόδεντρων θα μπορεί να ελέγξει την εξάπλωση του εντόμου.

Επίσης, μίλησε για τη χρήση διαφόρων βιο-ακουστικών οργάνων ( προσέξτε να μην αντιληφθείτε άλλους ήχους αντί εκείνων του κανθάρου), τη διατήρηση λεπτομερούς χαρτογράφησης όλων των περιοχών όπου οι μολυσμένοι φοίνικες έχουν ανακαλυφθεί, αποφυγή αλόγιστου κλαδέματος, βιολογική αντιμετώπιση (με παράσιτα και ιούς) και χημικό πόλεμο με ισχυρά εντομοκτόνα.

Τίποτα δεν είναι εντελώς αποτελεσματικό ωστόσο.

Συστήνεται το κάψιμο των βαριά προσβεβλημένων φοινικόδεντρων, αλλά προσέξτε επειδή πολλά αυγά και κάμπιες έχουν επιζήσει εξαιτίας της ύπαρξης υψηλού επιπέδου υγρασίας.

Ο κ. Λειβαδάρας τονίζει στη μελέτη του πως άλλες Ευρωπαϊκές χώρες-κυρίως η Ισπανία και η Ιταλία- έχουν αντιμετωπίσει επιτυχώς τους προσβεβλημένους φοίνικες σκεπάζοντάς τους με νάιλον και κατόπιν κόβοντάς τους έτσι ώστε τα έντομα να μην διαφύγουν σε άλλους υγιείς φοίνικες κατά τη διάρκεια της κοπής. Επίσης, προληπτικός ψεκασμός των γειτονικών φοινίκων είναι προτεινόμενος.

Επίσης, είπε, στα σπίτια και τα πάρκα εκείνων των χωρών ψεκάζουν με φυσικά εντομοκτόνα όπως το Derris Elliptica και το Rheum Rhababrum που βασίζεται σε ουσίες από το  Chrysanthemum Cinerariae folium.

«Σε δύο μήνες» προειδοποίησε ο κ. Λειβαδάρας, «10.000 θηλυκοί κάνθαροι θα είναι έτοιμοι να γεννήσουν τα αυγά τους, επομένως αν η κεντρική και η τοπική διοίκηση δεν σκεφτούν σοβαρά να χειριστούν αποτελεσματικά αυτό το θέμα, και οι ντόπιοι κάτοικοι να αντιμετωπίσουν τους προσβεβλημένους φοίνικες με περισσότερο ευσυνείδητο τρόπο , οι φοίνικες της Κρήτης θα κατευθυνθούν προς τον αφανισμό.»