H ιστορία του νησιού μας είναι γραμμένη με το αλμυρό νερό της θάλασσας, και οι θύρες επικοινωνίας του με αυτή ήταν και εξακολουθούν να είναι τα λιμάνια του. Η σημαντικότερη δε από αυτές τις θύρες είναι το λιμάνι του Ηρακλείου, χωρίς να παραγνωρίζουμε το ρόλο και τη σημασία των άλλων λιμανιών του τόπου μας.

Στην αρχαιότητα, στη θέση του σημερινού Ηρακλείου υπήρχε παραλιακός οικισμός με λιμάνι που αποτελούσε το επίνειο της Κνωσού και οι Ρωμαίοι το είχαν διαμορφώσει κατάλληλα, για να το καταστήσουν εύχρηστο για τα πλοία τους. Φτάνοντας στα χρόνια της Αραβοκρατίας, το λιμάνι του “Χάνδακα”, όπως ονόμασαν οι Άραβες την πόλη, έγινε το μεγαλύτερο εισαγωγικό-εξαγωγικό κέντρο των πειρατικών τους προϊόντων στη Μεσόγειο. Εδώ κατέπλεαν τα πλοιάρια τους φορτωμένα με αμύθητους κλεμμένους θησαυρούς, που εν συνεχεία πουλούσαν στους Εμίρηδες της Ανατολής, οι οποίοι έρχονταν στο Χάνδακα για τα πολύτιμα “ψώνια τους”.

Όταν οι Βενετοί κατέλαβαν το νησί, το λιμάνι του Ηρακλείου είχε ήδη αναδειχθεί σε πρώτο και σπουδαιότερο λιμάνι στο χώρο της ανατολικής Μεσογείου. Υπήρξε ως η πύλη επικοινωνίας του Ενετικού Βασιλείου της Κρήτης (Regno di Candia), με τον υπόλοιπο κόσμο. Γι’αυτό το οχύρωσαν, κατασκευάζοντας στην είσοδο του το φρούριο της θάλασσας, το σημερινό Κούλε. Οι Τούρκοι αργότερα έχτισαν απέναντι ένα μικρό Κούλε, που υπήρχε καθ’όλη τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας. Εντούτοις, στο εμπόριο την εποχή εκείνη ενεργούσαν 300 ντόπια πλοία, τα οποία εξήγαγαν τα παραγόμενα στο νησί προϊόντα, όπως λάδι, σαπούνι, σταφίδες, κρασί, γιαούρτι, σαλιγκάρια, μετάξι, χαρούπια, κ.λ.π.

Στα νεότερα χρόνια, η ένωση της Κρήτης με την υπόλοιπη Ελλάδα επαύξησε ακόμα περισσότερο την αναπτυξιακή πορεία του λιμανιού του Ηρακλείου, που ήταν αποτέλεσμα της οικονομικής προόδου της Κρήτης, των συγκοινωνιακών της αναγκών και των εμπορικών εισαγωγικών-εξαγωγικών της δυνατοτήτων. Κατά συνέπεια, προέκυψε άμεση ανάγκη της επέκτασης του μικρού ενετικού λιμανιού, η οποία άρχισε να πραγματοποιείται από το 1922. Κατασκευάστηκε λοιπόν το νέο μεγάλο λιμάνι, έξω από το παλιό, με τη δημιουργία ενός τεράστιου λιμενοβραχίονα από τη δυτική του πλευρά, ώστε σήμερα μετά από διάφορες άλλες επεκτάσεις που έγιναν κατά καιρούς, να μπορεί να χωρέσει πολύ μεγάλα επιβατικά και εμπορικά πλοία, με τη δυνατότητα φορτοεκφόρτωσης εκατοντάδων χιλιάδων τόνων εμπορευμάτων, ετησίως.

Ο λιμένας του Ηρακλείου, διαδραμάτισε ένα εξίσου σημαντικό ιστορικό ρόλο στα πολύ νεότερα χρόνια, στη Μάχη της Κρήτης, που ήταν ένα από τα σπουδαιότερα γεγονότα του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου. Όταν ύστερα από ένα σκληρό και άνισο αγώνα είκοσι περίπου ημερών οι σύμμαχοι είδαν ότι δεν μπορούσαν να μείνουν άλλο στο νησί, οι Αγγλικές ένοπλες δυνάμεις που βρίσκονταν στο Νομό Ηρακλείου επιβιβάσθηκαν στο στόλο τους που είχε προσορμίσει στο λιμάνι του Ηρακλείου, και απροειδοποίητα επέπλευσαν για την Αίγυπτο το Μάη του 1941, εγκαταλείποντας το νησί στο έλεος της θηριωδίας των Ναζί. Με την απελευθέρωση το 1945, το λιμάνι του Ηρακλείου βρήκε πάλι το ρυθμό του και μπήκε έκτοτε στο δρόμο της ανάπτυξης και της προόδου. Αυτή ήταν εν μεγίστη συντομία η ιστορική πορεία μιας μεγάλης πόρτας του νησιού μας στον κόσμο, και κανείς δεν αμφιβάλλει ότι παρόμοιος θα είναι ο δρόμος του μεγάλου αυτού Κρητικού λιμανιού και στο μέλλον. Οι τόποι όπως και οι άνθρωποι, έχουν ο καθένας χωριστά το δικό τους ριζικό, και το ριζικό του δικού μας λιμανιού θα εξακολουθεί να κατέχει σημαντική θέση στις τοπικές αλλά και στις ευρύτερες εξελίξεις της ναυτιλίας στη χώρα μας. Στις υποθέσεις του τόπου μας και όχι μόνο!