ΜΟΝΗ ΤΟΠΛΟΥ

Το μοναστήρι της Παναγίας Ακρωτηριανής, είναι ένα από τα σπουδαιότερα και πιο ιστορικά του νησιού μας, μόλις 10 χλμ. ανατολικά της Σητείας.

Σε απομονωμένη περιοχή, η Μονή υψώνεται σαν κάστρο κοντά στο ακρωτήριο Σίδερο, έχοντας δεχτεί πολλές επιθέσεις και καταλήψεις από δυνάμεις εισβολέων, γεγονός που οφείλετο κατά κάποιο τρόπο στην στρατηγική της θέση. Η είσοδος στο εσωτερικό της γίνεται μέσω μιας ογκώδους, βαριάς πόρτας στο δυτικό τείχος. Ψηλά, πάνω από την πόρτα βρίσκεται “η τρύπα του Δολοφόνου”, από την οποία οι μοναχοί, ή αυτοί που είχαν βρει καταφύγιο μέσα στη μονή, έριχναν καυτό λάδι ή νερό στα κεφάλια των εισβολέων. Ένα κανόνι προστάτευε το μοναστήρι , από το οποίο προέρχεται και το όνομα “Τοπλού” που στα τουρκικά σημαίνει “με κανόνι”.

Έχει τετράγωνο, φρουριακό σχήμα και καλύπτει 800 τ.μ., με τρεις ορόφους. Χαρακτηριστικό είναι το κωδωνοστάσιο της, ύψους 33 μ. με ανάγλυφα στέμματα και χρονολογίας 1558. Στη μικρή εσωτερική αυλή της, υπάρχει πηγάδι με αστείρευτο νερό, από το οποίο υδρεύεται η μονή. Απέναντι από το πηγάδι βρίσκεται η δίκλιτη, βασιλική εκκλησία, αφιερωμένη στη γέννηση της Θεοτόκου και στον Ιωάννη το Θεολόγο.

Στο τέλος του 16 αιώνα, και ενώ το μοναστήρι είχε πάρει τη φρουριακή του μορφή απέκτησε πλούτο και κύρος, ιδρύοντας πολλά μετόχια σε όλη την Κρήτη. Ωστόσο, η μονή κατέρρευσε το 1612 μ.Χ. από σεισμό και ανοικοδομήθηκε με την οικονομική ενίσχυση των Βενετών.

Τούρκοι την κατέλαβαν το 1646, λεηλατώντας την και διαλύοντας την. Την περίοδο του 1821, για μια ακόμα φορά το μοναστήρι υπέφερε αντίποινο από τους Γενίτσαρους, παίρνοντας τη μορφή καταφύγιου κυνηγημένων αλλά και κέντρο επαναστατικών συναντήσεων. Συνέπεια όλων αυτών ήταν, 14 μοναχοί να κρεμαστούν από τους Τούρκους στην κεντρική πύλη.  Αξιοσημείωτη είναι η λειτουργία “Κρυφού Σχολειού” την περίοδο εκείνη, ενώ στη συνέχεια, το 1870 ιδρύθηκε αλληλοδιδακτικό σχολείο.

Στη διάρκεια του Β’ Παγκόσμιου Πόλεμου, το μοναστήρι και πάλι χρησιμοποιήθηκε σαν κέντρο αντίστασης ενάντια στις Γερμανικές Δυνάμεις. Ο ηγούμενος Γενάδιος Συλλιγκάκης βοήθησε στην εγκατάσταση ενός ασύρματου, με τον οποίο στέλνονταν μηνύματα στα κεντρικά γραφεία των συμμαχικών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή. Ένας Άγγλος αξιωματικός κρυβόταν στη μονή και χειριζόταν τον ασύρματο. Όταν οι Γερμανοί πληροφορήθηκαν αυτές τις δραστηριότητες, συνέλαβαν τον ηγούμενο μαζί με μερικούς μοναχούς, τους οποίους εκτέλεσαν αργότερα.

Στις μέρες μας, λειτουργεί ως Μονή, ενώ παράλληλα υπάρχει χώρος ενδιαφέροντος μουσείου με φορητές εικόνες εξαιρετικής τέχνης, έκθεση ευαγγελίων, αργυρεπίχρυσων σταυρών, πατριαρχικών σιγιλίων και μολυβδόβουλων, αρχιερατικών αμφίων κ.α. Πέραν απ’ την αξιοσημείωτη ιστορία της, η Μονή Τοπλού σήμερα είναι γνωστή και για την εικόνα του Ιωάννου Κορνάρου, η οποία απεικονίζει εξηνταμία σκηνές από την ορθόδοξη λειτουργία και χρονολογείται από το 1770. Αρκετές άλλες ενδιαφέρουσες βυζαντινές εικόνες εκτίθενται στο μουσείο του μοναστηριού.